Türkçe(TR)
İngilizce(EN)
Reçete Girişi ve Maliyet Hesaplama
Bir mamülün hangi hammaddelerden, ne miktarda ve hangi maliyetle üretildiğini sisteme tanıtma rehberi. Reçete doğru girildiğinde ürün maliyeti, kârlılık ve satış fiyatı analizleri kendiliğinden doğru çalışır.
Modül: Dinosoft Muhasebe Yönetici Paneli → Üretim | Ekran: Üretim → Reçete Listesi → Yeni Reçete
İçindekiler
1. Başlamadan önce
Reçete maliyeti, içindeki hammaddelerin stok kartındaki alış fiyatından hesaplanır. Aşağıdaki üç şey hazır değilse reçete kaydedilir ama maliyeti sıfır çıkar.
- Hammaddelerin alış fiyatı girilmiş olmalı. Reçetede kullanılacak her hammaddenin stok kartında Alış Fiyatı dolu olmalıdır. Boş olan hammadde maliyete sıfır katkı yapar.
- Mamülün stok kartı açılmış olmalı. Reçete, var olan bir stok kartına bağlanır; reçete ekranı yeni stok kartı açmaz.
- Mamül kartında “Fiş/Faturada alış fiyatı güncellenmez” işaretli olmalı. Bu kutu işaretli değilse, o mamülü içeren bir alış fişi veya faturası girildiğinde reçeteden hesaplanan maliyetin üzerine belge fiyatı yazılır.
2. Reçete nasıl girilir
Sıra önemlidir: önce başlık (ne üretiliyor), sonra malzemeler (neyden üretiliyor).
- Reçete ekranını açın. Menüden Üretim → Reçete Listesi, ardından sağ üstteki Yeni Reçete düğmesi.
- Mamülü seçin. Stok Adı alanına üretilecek mamülün adını veya kodunu yazıp listeden seçin; birim ve barkod kendiliğinden gelir.
Lokasyon boş bırakılabilir. Yalnızca reçete belirli bir şubeye özel olacaksa seçin — aynı ürün için şubeye göre farklı reçete tanımlamak istediğinizde işe yarar. - Üretilen miktarı yazın. Miktar alanına bu reçetenin kaç birim ürettiğini yazın. Tek porsiyonluk bir tarif için 1, 10 porsiyon çıkan bir kazan için 10.
Malzemeleri olduğu gibi, yani o miktarı üretmek için gereken haliyle girin. Sistem birim maliyeti kendisi hesaplar — tarifi elinizle bölmeniz gerekmez. - Varsa işçilik ve makine bilgilerini girin. Üretim Süresi alanı dakika ister; Makine Saat Ücreti ve İşçi Saat Ücreti ise saatliktir. Sistem dönüşümü kendi yapar. Bu alanlar boş bırakılabilir — o zaman maliyete yalnızca hammaddeler girer.
- Malzemeleri tek tek ekleyin. Alt bölümde her hammadde için Girdi seçili olacak şekilde stok, miktar ve varsa fire yüzdesini girip satırı ekleyin. Bir reçetede en az bir malzeme satırı bulunmak zorundadır.
- Kaydedin. Kayıtla birlikte maliyet hesaplanır ve — şirket ayarı açıksa — mamülün stok kartındaki alış fiyatına yazılır. Sonucu Üretim → Reçete Maliyet Dökümü ekranından doğrulayın.
3. Başlık alanları
Ekranın üst bölümü: ne üretildiğini ve üretimin kendi maliyetlerini tanımlar.
| Alan | Ne yazılır | Maliyete etkisi |
|---|---|---|
| Lokasyon | Boş bırakılabilir. Yalnızca reçete lokasyon bazlı olacaksa, yani belirli bir şubeye özel tanımlanacaksa seçilir. | Yok |
| Reçete Kodu | Boş bırakılırsa sistem üretir. Aynı kod ikinci kez kullanılamaz. | Yok |
| Stok Adı * | Üretilen mamül. Yazmaya başlayınca liste açılır. | Maliyetin yazılacağı stok kartı |
| Birim * | Seçilen mamülün birimi; listeden gelir. | Yok |
| Barkod | Seçilen mamülden otomatik gelir. | Yok |
| Miktar * | Bu reçetenin bir seferde ürettiği miktar. 10 porsiyonluk kazan için 10. | Parti maliyeti bu sayıya bölünerek birim maliyet bulunur; üretim planında bir parti demektir |
| Üretim Tipi * | Sistemde tanımlı üretim türleri listesinden seçilir. Zorunlu alandır. | Yok — raporlarda süzme için kullanılır |
| Üretim Süresi | Dakika cinsinden süre. Örn. yarım saat için 30. | İşçilik ve makine maliyetinin çarpanı |
| Makine Saat Ücreti | Kullanılan makinenin bir saatlik maliyeti. Makine kullanılmıyorsa boş bırakın. | Süre ile çarpılır |
| Çalışacak İşçi Sayısı | Bu üretimde aynı anda çalışan kişi sayısı. 2 kişi birlikte çalışıyorsa 2. Boş bırakılırsa 1 kabul edilir. | İşçilik maliyetini kişi sayısı kadar katlar |
| İşçi Saat Ücreti | Bir işçinin saatlik ücreti — toplam değil, kişi başı. | Süre ve kişi sayısı ile çarpılır |
| Aktif Mi? | Pasif reçeteler üretimde kullanılmaz. | Yok |
İşçilik ve makine maliyeti
Bu dört alan birlikte çalışır ve reçetenin maliyetine hammaddelerin üstüne eklenir. Hiçbiri zorunlu değildir — boş bırakırsanız maliyete yalnızca hammaddeler girer.
Makine = (Üretim Süresi / 60) × Makine Saat Ücreti İşçilik = (Üretim Süresi / 60) × Çalışacak İşçi Sayısı × İşçi Saat Ücreti
Çalışacak İşçi Sayısı, üretim boyunca aynı anda çalışan kişi sayısıdır. İki kişi birlikte yarım saat çalışıyorsa bu, bir kişinin bir saat çalışmasıyla aynı maliyeti verir. İşçi Saat Ücreti ise kişi başı ücrettir; ekibin toplam ücretini değil, bir kişinin saatlik ücretini yazın — çarpmayı sistem yapar. Kişi sayısını boş bırakırsanız 1 kabul edilir, yani saat ücretini girip sayıyı yazmayı unutursanız işçilik yine hesaba katılır.
Örnek: 2 kişi, 30 dakika, kişi başı 80 TL/saat
| Süre — 30 dakika | 0,5 saat |
| Kişi başı ücret | 80,00 TL |
| Çalışan sayısı | 2 |
| İşçilik — 0,5 × 2 × 80 | 80,00 TL |
Üretim Makinesi, Makine Ücreti Masraf Kartı ve İşçilik Ücreti Masraf Kartı alanları kayıt amaçlıdır; maliyet tutarını değiştirmezler.
Üretim Tipi
Zorunlu alandır ama maliyeti etkilemez. Reçeteleri türlerine göre gruplamak ve raporlarda süzmek için kullanılır. Listedeki seçenekler sisteme tanımlıdır; kurulumunuza göre değişir.
4. Malzeme satırı alanları
Ekranın alt bölümü: mamülün neyden üretildiğini satır satır tanımlar.
| Alan | Ne yazılır | Maliyete etkisi |
|---|---|---|
| Girdi / Çıktı * | Hammaddeler için Girdi. Çıktı, üretimden çıkan yan ürünleri belirtmek içindir. | Yalnızca Girdi satırları maliyete girer |
| Stok Adı * | Kullanılan hammadde. | Birim maliyet buradan okunur |
| Miktar * | Başlıkta yazdığınız miktarı üretmek için gereken hammadde miktarı. | Doğrudan çarpan |
| Miktar Türü | Satırın birimi (kg, gr, adet…). | Bilgi amaçlı |
| Fire | Yüzde olarak kayıp. %5 fire için 5 yazın. | Miktarı artırır |
| Fiyat | Hammaddenin alış fiyatı; stok kartından otomatik gelir. | Bilgi amaçlı — maliyet güncel fiyattan hesaplanır |
| Kap | Üretimde kullanılan kap bilgisi. | Şu an maliyet hesabına girmiyor |
| Maliyet Oranı | Satır için dağıtım oranı. | Şu an maliyet hesabına girmiyor |
5. Maliyet nasıl hesaplanır
Reçete maliyeti tek bir formülden gelir. Reçete ekranı, Reçete Maliyet Dökümü ve stok kartına yazılan değer aynı hesabı kullanır.
Satır maliyeti = Miktar × (1 + Fire / 100) × Hammaddenin birim maliyeti Makine = (Üretim Süresi / 60) × Makine Saat Ücreti İşçilik = (Üretim Süresi / 60) × İşçi Sayısı × İşçi Saat Ücreti Parti maliyeti = Girdi satırlarının toplamı + Makine + İşçilik Birim maliyet = Parti maliyeti / Miktar ← stok kartına bu yazılır
Örnek
Miktar: 10 porsiyon. Bir kazan çorba için 2 kg un (%5 fire, kg 40 TL) ve 1 kg tereyağı (kg 180 TL) kullanılıyor; 30 dakikada 2 işçiyle üretiliyor. Makine saat ücreti 100 TL, işçi saat ücreti 80 TL.
| Un — 2 × (1 + 5/100) × 40 | 84,00 TL |
| Tereyağı — 1 × 180 | 180,00 TL |
| Makine — (30/60) × 100 | 50,00 TL |
| İşçilik — (30/60) × 2 × 80 | 80,00 TL |
| Parti maliyeti (10 porsiyon) | 394,00 TL |
| Birim maliyet — 394,00 / 10 | 39,40 TL |
6. Sık yapılan hatalar
Reçete kaydedilir, hata vermez — ama maliyet sessizce yanlış çıkar. En çok bunlardan olur.
| Hata | Sonuç | Doğrusu |
|---|---|---|
| Üretim süresine 0,5 yazmak (yarım saat kastederek) | İşçilik 60 kat düşük | 30 yazın — alan dakika ister |
| 200 gram için 200 yazmak, fiyat kg üzerindeyken | Maliyet 1000 kat yüksek | 0,2 yazın |
| Fire alanına ondalık oran yazmak (0,05) | Fire neredeyse hiç uygulanmaz | 5 yazın — alan yüzde ister |
| Hammadde satırını Çıktı olarak eklemek | O malzeme maliyete hiç girmez | Hammaddeler her zaman Girdi |
| Malzemeleri 10 porsiyona göre girip Miktar alanını 1 bırakmak | Birim maliyet 10 kat yüksek | Miktar alanına gerçekte kaç birim üretildiğini yazın |
| Mamül kartında “alış fiyatı güncellenmez” kutusunu işaretlememek | Bir alış belgesi reçete maliyetini siler | Reçeteli mamüllerde kutuyu işaretleyin |
Bu kontrol barkod ve lokasyon üzerindendir. Aynı mamülün farklı barkodu ya da farklı lokasyonu varsa iki reçete birden var olabilir; raporlar bu durumda en son açılan reçeteyi kullanır. Böyle bir durum oluşup oluşmadığını Üretim → Hatalı Reçete Listesi raporundan görebilirsiniz.
7. Reçeteyi kaydettikten sonra
Maliyet bir kez hesaplanıp bırakılmaz; fiyatlar değiştikçe güncel tutulur.
| Ekran | Ne işe yarar |
|---|---|
| Reçete Maliyet Dökümü | Reçetenin satır satır maliyeti, satış fiyatıyla karşılaştırması ve kâr oranı. Hedef Maliyet Oranı girerek hedefi aşan ürünleri işaretletebilirsiniz. |
| Maliyetleri Güncelle | Reçete Listesi ekranındaki düğme. Tüm reçeteleri güncel hammadde fiyatlarıyla yeniden hesaplar. |
| Reçete Maliyet Değişimi | Bir mamülün maliyetinin zaman içindeki değişimi ve her değişimin hangi hammaddeden kaynaklandığı. |
| Hatalı Reçete Listesi | Reçetelerin kendisini denetler: malzeme satırı olmayan, çıktı miktarı boş veya 0 olan, aynı ürüne birden çok açılmış ve kendi kendini çağıran (döngülü) reçeteleri listeler. Yeni reçete girdikten sonra buraya bir bakmak alışkanlık olsun. |
| Hammadde Zam Etki Analizi | Bir hammaddenin hangi reçetelerde kullanıldığı; “%20 zam gelirse hangi ürünler zarara geçer” sorusunun cevabı. Hiçbir veriyi değiştirmez. |
Reçete üretime nasıl dönüşür
Reçete tek başına stok hareketi yaratmaz; ne üretileceğini tarif eder. Üretimin kendisi Üretim Planı → Üretim Emri → Üretim Fişi sırasıyla ilerler ve hammaddeler stoktan ancak fiş aşamasında düşer. Plan ekranında bir reçeteye kaç parti gireceğinizi yazarsınız; planlanan miktar parti × reçetedeki miktar olarak çıkar — bu yüzden başlıktaki Miktar alanının doğru olması üretim tarafında da önemlidir.
Bu akışın tamamı ayrı bir kılavuzda anlatılıyor: Üretim Planı Kılavuzu.
8. Sorun giderme
Maliyet sıfır çıkıyor
Reçetedeki hammaddelerin stok kartında alış fiyatı yoktur. Sistem bu durumda sıfır yazmaz, mamülün mevcut fiyatını korur ve “Maliyetleri Güncelle” sonucunda kaç reçetenin atlandığını bildirir. Hammadde fiyatlarını girip işlemi tekrarlayın.
Maliyet olduğundan yüksek veya düşük
Sırasıyla şunlara bakın: reçete miktarı 1 mi, satır miktarları hammaddenin birimiyle aynı cinsten mi, fire yüzde olarak mı girilmiş, üretim süresi dakika mı. Bu dördü hataların neredeyse tamamını açıklar.
Bir alış faturasından sonra maliyet bozuldu
Mamülün stok kartında “Fiş/Faturada alış fiyatı güncellenmez” kutusu işaretli değildir. Kutuyu işaretleyip Maliyetleri Güncelle ile maliyeti yeniden hesaplatın.
Hangi reçetelerim hatalı, tek tek bakmadan görebilir miyim?
Üretim → Hatalı Reçete Listesi raporu bu kılavuzdaki hataların çoğunu kendiliğinden yakalar: malzeme satırı olmayan reçeteler, çıktı miktarı boş ya da 0 girilmiş reçeteler, aynı ürüne birden fazla açılmış reçeteler ve birbirini çağıran (döngü oluşturan) yarı mamüller. Toplu bir reçete girişinden sonra ilk bakılacak yer burasıdır.
Değişikliğin sebebini bulamıyorum
Reçete Maliyet Değişimi ekranında ürünü seçin ve ilgili satırdaki “Neden değişti?” bağlantısına tıklayın. İki kayıt arasındaki farkın hangi hammaddeden, fiyat değişiminden mi yoksa miktar değişiminden mi geldiğini gösterir.
Bu kılavuz Reçete Girişi (Üretim → Reçete Listesi → Yeni Reçete) ekranını anlatır. Maliyet hesabı, ekranda gördüğünüz Reçete Maliyet Dökümü ile birebir aynı formülü kullanır.